Het verhaal

15-04-1989: Hillsborough

15 april 1989 is de dag dat de ergste ramp in de geschiedenis van het Engelse voetbal plaatsvond. Op 15 april om 6 minuten over 3 zullen duizenden voetbalfans over de hele wereld een paar minuten stil zijn en terugdenken aan die verschrikkelijke dag in 1989. De dag dat honderden Liverpool fans gewond, een veel groter aantal getraumatiseerd, en 96 mensen niet naar huis terugkeerden van een voetbalwedstrijd.

Het is een schitterende zonnige lentedag. Het is 15 april 1989. Duizenden Liverpool-, en Nottingham Forest fans worden opgetogen wakker, want vandaag zullen deze teams tegen elkaar aantreden in de halve finale van de FA cup. Vol goede moed vertrekken de fans naar Sheffield, richting het Hillsborough stadion van Sheffield Wednesday waar de wedstrijd gehouden zal worden. Voor de Nottingham Forest fans is dit bijna een thuiswedstrijd, de Liverpoolfans moeten wat langer reizen om in Sheffield te komen. De wedstrijd zal om drie uur beginnen en vanaf half 2 arriveren de fans bij het stadion. De sfeer is uitgelaten. Supporters zitten heerlijk in het zonnetje te genieten van een pint en iedereen verheugd zich op de wedstrijd die komen gaat.

Vanwege werkzaamheden op de snelweg lopen veel Liverpoolfans vertraging op. De ‘South Yorkshire Police’ die de taak heeft om alles in goede banen te leiden, is op de hoogte van de vertraging, en weet dat enkele bussen met fans rond half drie bij het stadion zouden arriveren.

De Liverpoolfans hebben de Leppings Lane End standing tribune toegewezen gekregen, en tussen 2 en half 3 komen de fans daar in grote getale aan. Zodra je bij het Leppings Lane End de turnstiles door het stadion in gaat, kom je in een hal waarna je door een tunnel naar de vakken 3 en 4, de vakken recht achter het doel, kan lopen. Aan de linker en rechterkant van de tunnel zijn de entrees naar de andere vakken van de Leppings Lane End. Er waren geen vaste plaatsen. Men vond dat de supporters zelf hun weg maar moesten vinden, dus waren alle entrees naar de vakken open. De vakken 3 en 4 zijn natuurlijk de populairste vakken, en ongeveer 20 minuten voor de aftrap merken de BBC commentatoren op dat deze vakken al vol zitten. Dit feit wordt ook opgemerkt in de politie ‘control box’ door de man die de leiding heeft over de gehele dag, David Duckenfield.

Het aantal mensen in het stadion is ondertussen flink gegroeid. Er is geen mogelijkheid meer om normaal in de rij te staan. Er ontstaat de situatie dat 10.000 fans door 7 turnstiles moeten terwijl er normaal gesproken ongeveer 1000 mensen per turnstile gaan. De supporters komen oncomfortabel knel te zitten, en men krijgt moeilijkheden met ademhalen. Een agent die de situatie overziet, stelt voor om de aftrap te verplaatsen zodat de mensen geen haast meer hebben om het stadion in te komen en daardoor de druk af zal nemen. Dit wordt geweigerd. Een andere agent stelt voor om een zogenaamde ‘exit gate’ te openen en de mensen daardoor naar binnen te laten gaan. Dit wordt ook geweigerd omdat dan de controle verloren zou worden, en dronken fans, fans zonder kaartje, en mensen met wapens binnen zouden kunnen komen. Feitelijk was de controle allang verloren, want de situatie voor de turnstiles werd alleen maar erger. Mensen kunnen geen kant meer op en veel meer fans krijgen serieuze problemen met ademhalen. Commandant Marshall stond die dag aan de leiding van wat er buiten het stadion gebeurde. Uiteindelijk ziet hij ook in dat de situatie uit de hand gaat lopen en over de radio vraagt hij aan Duckenfield of ‘exit gate C’ geopend kan worden om de druk te verminderen. Duckenfield weigert dit eerst om de reden van het verliezen van de controle. Na een tweede dringend verzoek van Marshall, verzucht Duckenfield om de hek ‘dan maar te openen’.

Gate C wordt geopend, en de mensen die achter in staan worden gesommeerd snel naar binnen te gaan en naar de vakken te lopen waar volgens de politie nog ‘genoeg plaats’ is. Naar tickets wordt niet gekeken. Ongeveer 2.000 supporters stromen naar binnen. De supporters zijn opgelucht dat ze uit het gedrang zijn en lopen nietsvermoedend het stadion in. Exit gate C is recht tegenover de tunnel naar de vakken 3 en 4. De supporters zijn onbekend met het stadion en er worden geen aanwijzingen gegeven door politie of steward. Men loopt dus logischerwijs rechtdoor de tunnel in naar de toch al overvolle vakken 3 en 4. De grote binnenkomende groep veroorzaakt een verschrikkelijke druk op de mensen die aan de voorkant in de vakken 3 en 4 staan. De mensen die achter aansluiten hebben geen idee wat zich vooraan afspeelt. De druk wordt nu immens, mensen krijgen moeilijkheden met ademen vanwege de grote druk op hun borst. Er breekt paniek uit: er is geen mogelijkheid om te bewegen, ademhalen wordt steeds moeilijker, en men moet hulpeloos toezien hoe familieleden, vrienden of anderen het bewustzijn verloren. Er wordt uit alle macht geprobeerd de aandacht van de politie te trekken. Dit tevergeefs. Wat de agenten gedacht moeten hebben is een raadsel. Het was overduidelijk dat er iets heel erg mis was. Mensen proberen uit het vak te klimmen, over hoge hekken met prikkeldraad. Anderen worden overheveld naar het bovenliggende tribune. In plaats van dat de politie de ernst van de situatie in ziet, zijn ze druk bezig met het voorkomen dat de fans het vak uit kunnen. Supporters die het gelukt was op een hek te klimmen worden er gewoonweg afgehaald, en gedwongen weer in de menigte terug te keren. Mensen schreeuwen en smeken om de hekken naar het veld te openen, maar worden gewoonweg genegeerd.

Duckenfield bevindt zich op dat moment nog steeds in de control box, en heeft door de camera’s een goed uitzicht op de Leppings Lane terrace. De wedstrijd is ondertussen gewoon begonnen. Om 15.05 lukt het twee mensen om het veld op te komen en de aandacht van Liverpool keeper Bruce Grobbelaar, en vervolgens de scheidsrechter te trekken. Om 15.06 word de wedstrijd stil gelegd. De hekken naar het veld bezwijken onder de druk, en storten in. Binnen enkele seconden is het een totale chaos in de vakken en op het veld. Duckenfield ziet dit ook allemaal gebeuren vanuit de control box, en vraagt over de radio om versterking omdat er volgens hem sprake was van een ‘pitch invasion.’

Gewonden, bewustelozen en vele doden bevinden zich overal. Terwijl de Liverpoolfans op het veld proberen zoveel mogelijk levens te redden, door onder andere de reclame borden langs het veld te gebruiken als brancard, stelt de politie zich op bij de middenlijn met honden om de hooligans op het veld niet verder te laten komen, en ze de mogelijkheid te geven de Nottingham Forest fans aan de andere kant aan te vallen. Natuurlijk zijn er ook agenten die zich tussen de fans mengen en helpen waar ze konden, maar dat zijn er niet veel. Uiteindelijk wordt de brandweer erbij gehaald die met zuurstof vele levens zou kunnen redden. Maar deze wordt buiten het stadion weggestuurd omdat, zo werd ze verteld, de ‘hooligans in het stadion nog steeds aan het vechten zijn’. Uiteindelijk zijn er ook maar twee ambulances op het veld geweest terwijl er tientallen buiten stonden. 96 mensen in de leeftijd van 10 tot 69 overleefden de ramp niet. 95 mensen overleden ter plekke of kort na de ramp. De familie van Tony Bland nam 4 jaar na de gebeurtenis de onmogelijke beslissing om de beademing te staken.

De leugens

Om 15:15 arriveren Graham Kelly en Glen Kirton van de FA in de control box. Ze komen om erachter te komen wat er zo verschrikkelijk mis kon zijn gegaan en wat de reden was dat er op dat moment tientallen Liverpool fans dood van het veld worden afgedragen. Dit is het moment dat Liverpool en haar fans altijd zou blijven achtervolgen. David Duckenfield vertelt hen niet dat hij toestemming heeft gegeven Gate C te openen, maar dat Liverpoolfans de hek hebben geforceerd, vervolgens naar binnen zijn gestormd, en zo de druk hebben veroorzaakt.

Een uur later wordt Graham Kelly geïnterviewd door de pers, hij vertrouwt op de woorden van Duckenfield, en meldt dat Gate C zonder toestemming is geopend. Binnen enkele minuten gaat dit nieuws de wereld rond: een verschrikkelijk ramp is gebeurd, door de schuld van Liverpoolfans. Die avond tijdens een persconferentie verklaart de South Yorkshire police dat de druk buiten het stadion is veroorzaakt door het grote aantal fans dat te laat bij het stadion arriveerden. Zoals werd gezegd: 3000 tot 4000 fans kwamen pas 5 minuten voor de kick-off opdagen. De volgende dag staan alle kranten vol van de Liverpool fans die zonder kaartje te laat kwamen opdagen, de exit gate hadden geforceerd, en schuldig zijn aan de dood van ‘hun eigen’ mensen.

Twee dagen later, op 18 april, komt de krant ‘The Sheffield Star’ met nog ergere beschuldigingen die de volgende dag worden overgenomen door de nationale kranten met als misselijkmakende uitschieter ‘The Sun’. De Sun, onder redactie van Kelvin McKenzie, kopt: ‘The Truth: Some fans picked pockets of victims; some fans urinated on the brave cops; Some fans beat up PC giving kiss of life.’

Op basis van anonieme (verzonnen) politieverklaringen beschrijft de krant hoe schandelijk de Liverpoolfans zich hebben gedragen. Maanden later geeft The Sun toe dat de beschuldigingen vals waren, maar toen waren de krantenkoppen al de hele wereld overgegaan en was de schade al aangericht. In de jaren na de ramp heeft de persvoorlichter van het Thatcher kabinet, en zelfs de toenmalige manager van Nottingham Forest, deze beschuldigingen nog eens herhaald als de waarheid. Dit geeft de macht aan van de pers. Ondanks dat televisiebeelden en getuigenverklaringen anders hebben bewezen, geloven mensen toch een ‘krant’ als de Sun boven de echte bewijzen. Na de publicaties van The Sun is er op de Merseyside een boycot gestart. Mensen worden opgeroepen om The Sun niet meer te kopen en hierdoor heeft de krant miljoenen verlies geleden. In zijn biografie vertelt Kenny Dalglish:

Kelvin MacKenzie, the Sun’s editor, even called me up.
"How can we correct the situation?" he said.
"You know that big headline – ‘The Truth’," I replied. "All you have to do is put ‘We lied’ in the same size. Then you might be all right."
Mackenzie said: "I cannot do that."
"Well," I replied,"I cannot help you then."
That was it. I put the phone down. Merseysiders were outraged by the Sun. A great many still are.

Het Taylor rapport
Na de ramp werd rechter Lord Justice Peter Taylor de taak toebedeeld om de oorzaken van 15 april te onderzoeken. Op 1 augustus 1989 presenteerde Taylor zijn rapport. In dit rapport spreekt hij de Liverpoolfans vrij van elke beschuldiging en geeft aan dat de ramp te wijten is geweest aan het falen van de politie. De beslissing tot het openen van Gate C had samen moeten gaan met de beslissing tot het afsluiten van de volle vakken 3 en 4, en de grote binnenkomende stroom supporters zouden naar de naastliggende vakken moeten worden begeleid. Dit had met logisch nadenken voorzien moeten worden. Taylor benadrukt dat hooliganisme geen rol heeft gespeeld bij de ramp, echter de ‘angst voor hooliganisme’ heeft het optreden van de politie zwaar beïnvloed. De oorzaak van de ramp in Hillsborough is ‘overcrowding’, en de reden hiervan is het falen van de politie. Ook over de leugen van Duckenfield is Taylor duidelijk: in plaats van de verantwoordelijkheid op zich te nemen over het openen van Gate C, beschuldigde hij de Liverpoolfans, en ondanks dat hij hier later zijn excuses voor heeft aangeboden, is dit een erg kwalijke zaak. Naar aanleiding van het Taylor rapport zijn door de jaren heen alle stadions in Engeland omgebouwd tot 'all seaters’.

Rechtszaken

Ondanks dat Lord Justice Taylor duidelijk was in zijn oordeel, is er met uitzondering van de Liverpoolfans niemand gestraft voor de gebeurtenissen van 15 april. De rechtszaken die door de jaren heen zijn gehouden, stonden vol van vreemde corrupte gebeurtenissen waardoor de South Yorkshire Police er altijd weer goed vanaf is gekomen. Een voorbeeld is dat tijdens een onderzoek werd besloten geen gegevens meer te verzamelen na 15:06 uur. Deze beslissing heeft grote gevolgen gehad. Zo worden gebeurtenissen direct na de ramp als het weigeren van de brandweer en ambulances op de het veld en het sturen van politiehonden in plaats van hulpmiddelen nooit in een rechtszaal behandeld. Ook de manier waarop de nabestaanden zijn behandeld na de identificatie zal nooit besproken worden. Mensen werden direct na de identificatie meegenomen en moesten een verklaring afleggen waarin met nadruk vragen werden gesteld over het drankgebruik van de overledene. Een ander gevolg is dat met de 15:06 ‘cut-off’ is gesuggereerd dat alle 96 mensen al overleden, of dodelijk gewond waren voor dit tijdstip. En nu zal de familie er nooit achter komen wat er na 15:06 met de overledene is gebeurd. Anne Williams is de moeder van Kevin die op 15 jarige leeftijd tijdens Hillsborough is omgekomen. Anne heeft jarenlang gestreden om precies uit te vinden hoe Kevin de laatste minuten van zijn leven en de eerste minuten van zijn dood heeft doorgebracht. Het blijkt dat Kevin om 16:00 nog leefde en zelfs nog bij bewustzijn is geweest. Als de brandweer en ziekenwagens met zuurstof wel toestemming hadden gekregen om het veld op te gaan, had zijn leven gered kunnen worden. Maar dit zal in geen rechtzaal bewezen worden. Anne Williams ontving voor het verlies van haar zoon £3500 schadevergoeding. Dit staat in schril contrast met politie sergeant Martin Long die werd onderscheiden, en een schadevergoeding kreeg van £330.000 vanwege de traumatische ervaringen tijdens Hillsborough.

In 2000 begon een rechtszaak tegen David Duckenfield. Aan het begin hiervan deelde de ‘objectief geachte’ rechter mede dat indien Duckenfield schuldig zou worden bevonden, hij niet de gevangenis in zou hoeven. En dit zijn slechts enkele vreemde gebeurtenissen in de rechtszaal. Zo ‘grapte’ Lord Justice Stuart Smith aan het begin van een hoorzitting tegen een ouder; ‘Have you got a few of your people? Or are they like the Liverpool fans, turning up at the last minute?’ Wat hij niet wist was dat er op dat moment een camera op hem stond gericht. Uiteraard heeft hij voor deze opmerking zijn excuses aangeboden, maar de toon voor de hoorzitting was al gezet. De kans wordt steeds kleiner dat Justice bereikt kan worden in een Britse rechtszaal. Uiteindelijk zal het dan ook leiden tot een zaak bij een Europees gerechtshof.

Education is the future of justice

De organisatie die voorop gaat in de strijd om gerechtigheid is de Hillsborough Justice Campaign. Bij deze organisatie zijn nabestaanden, overlevenden, en sympathisanten aangesloten. Door middel van onder andere collectes en het verkopen van producten, wordt geld opgehaald om het gevecht om gerechtigheid te steunen.

Vanuit verschillende richtingen is door de jaren heen sympathie geuit voor de slachtoffers van Hillsborough. In 1996 kreeg tv-maker Jimmy McGovern de mogelijkheid om een documentaire te maken over Hillsborough. In de tv uitzending liet hij de werkelijke waarheid zien aan de miljoenen kijkers in Engeland.

In 1998 bracht de populaire Britse groep The Manic Street Preachers hun album ‘This is my truth tell me yours’ uit. Het laatste nummer op dat album is getiteld S.Y.M.M. Oftewel, South Yorkshire Mass Murderer. Een stukje van de songtekst en het refrein:

The reason for this song, well it may be a pointless one
But thank you Jimmy McGovern, for reminding me of what lives on
The Ending for this song, well I haven’t really thought of one
There nothing I could ever say, that could really take the pain away

South South Yorkshire, Mass murderer 
How can you sleep at night, sleep at night 
South South Yorkshire, Mass murderer 
How can you sleep at night, sleep at night

Door de jaren heen zijn er veel gedichten geschreven door overlevenden, familieleden, of anderen die graag hun gevoelens op papier willen zetten. Als afsluiting een gedicht gericht aan Kelvin McKenzie;

Dear Kelvin McKenzie
It happened in April, 89, 
The Kopites in Sheffield, for a grand time, 
We’re playing Forest, tickets like gold dust, 
But the memories won’t erase, or even start to rust. 
I couldn’t begin to fully understand the pain, 
Of the loved ones, of those who died, up in Leppings Lane, 
But I know for a fact this much is true, 
Kelvin McKenzie, Liverpool won’t forget you. 
As if the damage wasn’t already done, 
But you had to lie, to please who? The Sun?! 
You said we were drunk, and ticket less too, 
Where do these lies come from? You heard this from who? 
There was poor Eddie Spearrit, he was pronounced dead, 
14 years later, he’s alive, but his son's gone instead, 
How many more Kev? That could have been saved, 
How many more spirits turn in their graves? 
It breaks my heart to think of that day, 
And I was only young, too young to have a say, 
But I’ll say this now, and I mean it too, 
I don’t like the word hate, but I’ll use it for you. 
I hate the lies, the crap, that was written by you, 
I hate that rag the Sun, the one that employed you, 
I hate the pictures you took, the crap that you sold, 
But the world WILL find out, the truth WILL be told. 
You called us murderers and thieves as well, 
The dregs of society, we should rot in hell, 
I have one more question, one more thing to suss, 
You could have blamed anyone, why did you blame us? 
You can sit there now Kev, in comfort and fame, 
Because it won’t be too long, before you’re life is never the same,
Because you mocked 96 friends, 96 that we shall all miss, 
And we’ll have our revenge, we’ll have our Justice.